Η επιλογή επαγγέλματος και πολύ περισσότερο η ορθή επιλογή επαγγέλματος με έννοιες επιτυχούς σταδιοδρόμησης είναι σήμερα περισσότερο επίκαιρη από ποτέ. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί τα κατάλληλα εργαλεία (ερωτηματολόγια) που υποδεικνύουν την τάση του παιδιού προς κάποιο επάγγελμα με όρους κινήτρων, ενδιαφερόντων, επαγγελματικών αξιών κ.α.
Τα εργαλεία αυτά έχουν βοηθήσει παιδιά, γονείς και ειδικούς επαγγελματικής συμβουλευτικής να μπορούν να προσδιορίσουν με καλά ποσοστά επιτυχίας το τί μπορεί να κάνει το παιδί καλά και μάλιστα αντλώντας ηθική ευχαρίστηση, ικανοποιώντας ανώτερες ανάγκες πέρα από τις βασικές που σχετίζονται με την επιβίωση. Οι πιθανότητες να επιλέξει το παιδί ένα επάγγελμα που του ταιριάζει αυξάνονται ακόμη περισσότερο με την ενεργή παρέμβαση του ειδικού, που δε μένει μόνο στα αποτελέσματα, αλλά μέσα από τη συνέντευξη και ανατροφοδότηση εισφέρει την προσωπική του εμπειρία και γνώση για να διερευνήσει τυχόν ανεξερεύνητες πτυχές της προσωπικότητας, των κινήτρων και των βαθύτερων επιθυμιών του παιδιού αλλά και της οικογένειάς του. Χρειάζεται δε ο ειδικός να αφουγκράζεται την τρέχουσα κοινωνικοοικονομική επικαιρότητα αναγνωρίζοντας τα χαρακτηριστικά της αγοράς εργασίας ανά πάσα στιγμή.
Αυτό που όμως με σχετική δυσκολία προσδιορίζεται μέχρι στιγμής είναι η ζήτηση ενός επαγγέλματος μετά από 10 ή 20 χρόνια. Κι αυτό γιατί συνεχείς κοινωνικοοικονομικές μεταβολές, συνέπεια φυσικών (πλημμύρες, σεισμοί, COVID-19), γεωπολιτικών (πόλεμος την Ουκρανία και το ανάλογο πρόβλημα επισιτισμού) ή τεχνολογικών γεγονότων (βλ. Τεχνητή Νοημοσύνη) αλλάζουν και επαναχαράσσουν διαρκώς με νέους όρους τον χάρτη της αγοράς εργασίας και κατ’ επέκταση των επαγγελμάτων.
Επαγγέλματα που άλλοτε εξασφάλιζαν εξ ορισμού υψηλές οικονομικές απολαβές, κοινωνικό γόητρο και ανάλογη κοινωνική και προσωπική ζωή, είναι σε πολλές περιπτώσεις κορεσμένα ως προς την προσφορά εργασίας αλλά και επιλέγονται από εφήβους συχνά όχι όμως πάντα, κατόπιν άμεσης ή έμμεσης επιρροής από μεριάς των γονέων για δικούς τους λόγους, που δε θα αναλυθούν εδώ σήμερα. Συχνά δεν αποτελούν βαθύτερη επιθυμία των ίδιων των παιδιών ή ταίριασμα με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους και τις αξίες που αυτά θέλουν να πρεσβεύουν ως αυριανοί επαγγελματίες.
Οι λόγοι λοιπόν που ένας έφηβος επιλέγει μία συγκεκριμένη κατεύθυνση σπουδών προκειμένου να ασκήσει ένα συγκεκριμένο επάγγελμα μελλοντικά είναι πολλοί: Προσωπικοί, οικογενειακοί, κοινωνικοί.
Μπορεί ένα γεγονός όπως οι πρόσφατες καταστροφικές πλημμύρες να επηρεάσουν την επιλογή επαγγέλματος;
Όπως προαναφέρθηκε, φυσικά γεγονότα (συμπεριλαμβανομένων των πλημμυρών) προκαλούν κοινωνικοοικονομικές μεταβολές, έντονες στην περίπτωση που συνοδεύονται από σημαντικές καταστροφές και απώλειες περιουσιών, επιχειρήσεων, ανθρώπινων ζωών.
Η επόμενη μέρα των καταστροφών δεν περιμένει, έρχεται και πρέπει να είμαστε όσον το δυνατόν πιο έτοιμοι να την αντιμετωπίσουμε ώστε να μπορέσουμε και τώρα αλλά και αύριο να επιβιώσουμε και να ξανασταθούμε όρθιοι. Συχνά σε αυτές τις περιπτώσεις διαπιστώνουμε τί ψυχικές δυνάμεις κρύβουμε πραγματικά μέσα μας, δυνάμεις που δεν ήταν άλλοτε εμφανείς γιατί οι συνθήκες δεν ήταν άλλοτε κατάλληλες για να εκδηλωθούν. Στη γειτονιά, στην πόλη ή στα χωριά αναδεικνύονται νέοι ήρωες που με βαθύτερα εσωτερικά κίνητρα για ζωή δεν υπέκυψαν αλλά αντίθετα βρήκαν τις δυνάμεις εκείνες για να φροντίσουν τον εαυτό τους και να μπορέσουν έτσι να φροντίσουν/ βοηθήσουν ή και σώσουν τους ανθρώπους που κινδύνεψαν. Αυτοί, στα μάτια ενός εφήβου ή παιδιού ξεχωρίζουν είτε για την προσωπικότητά τους, είτε για τη φύση του επαγγέλματος τους που ακριβώς λόγω της φύσης τους κλήθηκαν να επέμβουν και να υποστηρίξουν αποτελεσματικά το έργο της ελαχιστοποίησης των συνεπειών από τις καταστροφές που φέρνουν καταστροφικά γεγονότα και που πρόσφατα έφεραν οι πλημμύρες στη Θεσσαλία.
Ως «ήρωες», καθότι έτσι φαντάζουν στα μάτια ενός παιδιού στις περιστάσεις αυτές, απλοί άνθρωποι της διπλανής πόρτας ή επαγγελματίες των σωμάτων ασφαλείας, χειριστές ελικοπτέρων ή μηχανημάτων, κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι που παρεμβαίνουν στο πεδίο, παρασκευαστές φαγητών και εθελοντές λειτουργούν ως θετικά πρότυπα την ταυτότητα των οποίων θέλουν και αυτά να μιμηθούν. Άλλωστε, κατά μία έννοια η μίμηση αυτών των θετικών προτύπων και η υιοθέτηση των ανάλογων επαγγελματικών συμπεριφορών που πηγάζουν από αυτά τα επαγγέλματα και η επιλογή εν τέλει του αντίστοιχου επαγγέλματος, δρα θεραπευτικά και κατά μία άλλη έννοια: δυσάρεστα γεγονότα συνοδεύονται από διεργασίες πένθους και μετατραυματικό στρες. Το να υιοθετήσει ένα τέτοιο επάγγελμα κάποιος έφηβος συνιστά μια διορθωτική εμπειρία στη ζωή του, δρώντας επουλωτικά στις απώλειες που αυτό και η οικογένειά του έχει βιώσει.
Το Ινστιτούτο Ψυχοκοινωνικής Ανάπτυξης (Ι.Ψ.Α.) είναι ένας χώρος υποστήριξης τόσο των εφήβων σε ζητήματα επιλογής επαγγέλματος αλλά και προσωπικής συμβουλευτικής όσο και των γονέων που συχνά αγωνιούν περισσότερο από τα ίδια τους τα παιδιά και που την αγωνία τους αυτή τη μεταφέρουν και στα ίδια. Το ΙΨΑ με 23 έτη παρουσίας στο χώρο της ψυχοκοινωνικής στήριξης, διαθέτει έμπειρο επιστημονικό προσωπικό που μπορεί να παρέχει στήριξη σε ατομικό, οικογενειακό και ομαδικό επίπεδο με στόχο την προσωπική αλλά και την επαγγελματική ανάπτυξη των εφήβων, των παιδιών και των ενηλίκων.
Αχιλλέας Ν. Βαϊόπουλος , MSc
Ψυχολόγος- Σύμβουλος Προσωπικής & Επαγγελματικής Ανάπτυξης
Επιστημονικός Συνεργάτης , ΙΨΑ